«Είναι δύσκολο οι γονείς που αφιερώνουν ατελείωτες
ώρες στα social media να πείσουν τα παιδιά τους
να περιορίσουν τη χρήση τους και να στραφούν
σε εναλλακτικές δραστηριότητες, όπως η ανάγνωση βιβλίων»
O εθισμός των παιδιών στα social media έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε μείζον ζήτημα δημόσιας υγείας, προσελκύοντας το ενδιαφέρον μεγάλου αριθμού ερευνητικών μελετών. Η ανησυχία εντείνεται από το γεγονός ότι η προβληματική ή ακόμη και η εθιστική χρήση των social media έχει συνδεθεί με ποικίλες δυσμενείς εκβάσεις για την ψυχική υγεία.
Ο Καρδιτσιώτης Αναπληρωτής Καθηγητής Ερευνητικής Μεθοδολογίας στο Τμήμα Νοσηλευτικής του ΕΚΠΑ κ. Πέτρος Γαλάνης, μιλώντας στον «Νέο Αγώνα» αναφέρει ότι στην Ελλάδα το 28% των παιδιών χρησιμοποιούν τα social media μέχρι την ηλικία των 10 ετών, ενώ το ποσοστό εκτοξεύεται σε 85% για παιδιά ηλικίας μέχρι 13 ετών.
Με τα δεδομένα αυτά, ποιά είναι η στάση που πρέπει να κρατήσουν οι γονείς; Ο κ. Γαλάνης υπογραμμίζει ότι είναι αναγκαίο οι γονείς να αναγνωρίσουν έγκαιρα ότι ο εθισμός στα social media αποτελεί μια υπαρκτή και αυξανόμενη πρόκληση. Στέκεται στην ανάγκη ανάπτυξης του ψηφιακού εγγραμματισμού και της ανάπτυξης ενός πλαισίου υπεύθυνης και ισορροπημένης χρήσης.
Ο συμπατριώτης επιστήμονας, μαζί με την Διδάκτορα του ΕΚΠΑ Αγλαΐα Κατσιρούμπα, προχώρησαν πρόσφατα σε μια εξειδικευμένη έκδοση για την ενημέρωση του κοινού για τον εθισμό στα social media, του βιβλίου «Εθισμένοι στα social media: Οδηγός επιβίωσης για μικρούς και μεγάλους».
Μέχρι τα 15 έχουν όλα social media
Πιο αναλυτικά, ο κ. Γαλάνης σημειώνει ότι τα παιδιά χρησιμοποιούν ολοένα και περισσότερα τα social media και τις οθόνες γενικότερα όπως τα tables και τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι ο μέσος χρόνος καθημερινής χρήσης των social media είναι 4 ώρες, ενώ ο χρόνος αυτός ανέρχεται σε 6 ώρες όταν αναφερόμαστε στη χρήση οθονών γενικότερα. «Τα πράγματα γίνονται ακόμη χειρότερα αν αναλογιστούμε ότι η ηλικία έναρξης χρήσης των social media μειώνεται συνεχώς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ελλάδα όπου το 28% των παιδιών χρησιμοποιούν τα social media μέχρι την ηλικία των 10 ετών, ενώ το ποσοστό εκτοξεύεται σε 85% για παιδιά ηλικίας μέχρι 13 ετών. Επιπλέον, όλα τα παιδιά ηλικίας 15 ετών χρησιμοποιούν πλέον τα social media στην Ελλάδα» σημειώνει χαρακτηριστικά και προσθέτει ότι είναι σαφές πως τα social media αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των παιδιών σε βαθμό μάλιστα που σε αρκετές περιπτώσεις επηρεάζει αρνητικά και τις δραστηριότητές τους όπως το παιχνίδι, το διάβασμα και η άθληση.
Εθιστική χρήση και διαταραχές
Σύμφωνα με τον Καρδιτσιώτη Αναπλ. Καθηγητή ,η ανησυχία εντείνεται από το γεγονός ότι η προβληματική ή ακόμη και η εθιστική χρήση των social media έχει συνδεθεί με ποικίλες δυσμενείς εκβάσεις για την ψυχική υγεία, όπως αυξημένα επίπεδα άγχους, συμπτώματα κατάθλιψης, διαταραχές πρόσληψης της τροφής, προβλήματα ύπνου, αισθήματα μοναξιάς και διαστρεβλωμένες αντιλήψεις σχετικά με την εικόνα του σώματος.
«Οι επιπτώσεις αυτές είναι ιδιαίτερα σημαντικές κατά την παιδική ηλικία, καθώς η νευροαναπτυξιακή διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Παράλληλα, παρατηρούνται επιπρόσθετες αρνητικές συνέπειες, όπως η έκθεση στον διαδικτυακό εκφοβισμό (cyberbullying), η κοινωνική απομόνωση, η αναβλητικότητα και οι μειωμένες σχολικές επιδόσεις» τονίζει.
Ο κ. Γαλάνης αναφέρει ότι η εγκατάλειψη σημαντικών καθημερινών δραστηριοτήτων, όπως το παιχνίδι, η κοινωνικοποίηση με συνομηλίκους και η μελέτη, εξαιτίας της υπερβολικής ενασχόλησης με τα social media, αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα εθιστικής συμπεριφοράς. Επιπλέον, πολλά παιδιά εμφανίζουν δυσκολία στον περιορισμό ή τη διακοπή της χρήσης των social media, ενώ η προσπάθεια επιβολής ορίων συχνά οδηγεί σε εντάσεις και συγκρούσεις με τους γονείς τους.
Ενέργειες από τα κράτη
Η διεθνής πίεση προς τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης για την ανάληψη ευθύνης και την υιοθέτηση ουσιαστικών μέτρων προστασίας των ανηλίκων εντείνεται διαρκώς. Δεκάδες χώρες παγκοσμίως έχουν ήδη προχωρήσει στη θέσπιση νομοθετικών ρυθμίσεων που περιορίζουν ή απαγορεύουν την πρόσβαση των ανηλίκων στα social media. Στο πλαίσιο αυτό, και η Ελλάδα έχει θεσπίσει σχετική νομοθεσία, η οποία προβλέπεται να εφαρμοστεί από την 1η Ιανουαρίου 2027 και περιλαμβάνει την απαγόρευση της χρήσης των social media σε παιδιά ηλικίας κάτω των 15 ετών.
Συστηματική ψηφιακή διαπαιδαγώγηση
Όπως υπογραμμίζει ο κ. Γαλάνης η απαγόρευση της χρήσης των social media από τα παιδιά, ακόμη και εάν εφαρμοστεί με επιτυχία, είναι πιθανό απλώς να μεταθέσει χρονικά την έκθεσή τους σε αυτά χωρίς να εξαλείψει οριστικά τη χρήση τους. Δεδομένου ότι τα social media αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος της ζωής μας, είναι σχεδόν βέβαιο ότι αργά ή γρήγορα όλα τα παιδιά θα έρθουν σε επαφή με αυτά. Για τον λόγο αυτό υπογραμμίζει ότι ιδιαίτερη σημασία αποκτά η καλλιέργεια ενός πλαισίου υπεύθυνης και ισορροπημένης χρήσης. «Η ανάπτυξη ψηφιακού εγγραμματισμού και η συστηματική ψηφιακή διαπαιδαγώγηση μπορούν να εφοδιάσουν τα παιδιά με τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες ώστε να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τόσο τα social media όσο και το διαδίκτυο γενικότερα. Παράλληλα, η ολοένα αυξανόμενη παρουσία της τεχνητής νοημοσύνης καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη προσαρμογής των παιδιών στο νέο ψηφιακό περιβάλλον» τονίζει.
Αναλυτικότερα στην εφημερίδα Νέος Αγών
Κώστας Παλαιός
