Η πρόσφατη δημοσίευση για την ένταξη της Δημοτικής Αγοράς Καρδίτσας σε πρόγραμμα ανάπλασης και ενεργειακής αναβάθμισης αποτελεί αναμφίβολα μια θετική εξέλιξη για την πόλη.
Τέτοιου είδους παρεμβάσεις είναι απαραίτητες και χρήσιμες, ιδιαίτερα όταν αφορούν κτίρια με ιστορική, αρχιτεκτονική και κοινωνική αξία. Ωστόσο, όπως συμβαίνει συχνά, το ουσιαστικό ερώτημα δεν αφορά μόνο το κτιριακό κέλυφος, αλλά κυρίως τη χρήση και τον ρόλο που καλείται να επιτελέσει ο χώρος μετά την ολοκλήρωση των έργων.
Στην επιστημονική μεθοδολογία, οι θεωρίες και οι υποθέσεις δεν κρίνονται από τις προθέσεις, αλλά από τα αποτελέσματά τους. Επαληθεύονται ή διαψεύδονται μέσα από τα πειράματα. Ο Francis Bacon, στο Novum Organum, υποστήριζε ότι η γνώση δεν κατακτάται με την παθητική θέαση, αλλά με την πράξη: ότι η κατανόηση έρχεται μέσα από την εμπειρία και τη δοκιμή.
Με αυτή τη λογική, το 3ο Φεστιβάλ Θεσσαλικών Οίνων και Αποσταγμάτων που φιλοξενήθηκε στη Δημοτική Αγορά Καρδίτσας λειτούργησε ως ένα πραγματικό «πείραμα» χρήσης του χώρου. Ένα πείραμα που, σύμφωνα με την κοινή ομολογία όσων το επισκέφθηκαν, ήταν ιδιαίτερα επιτυχημένο, αφήνοντας θετική αίσθηση όχι μόνο στην πόλη, αλλά και ευρύτερα, πέρα από τα όρια της Θεσσαλίας.
Το φεστιβάλ απέδειξε στην πράξη ότι η Αγορά μπορεί να γεμίσει ζωή, επισκεψιμότητα, ενδιαφέρον και εξωστρέφεια. Ότι δεν αποτελεί απλώς ένα αξιόλογο αρχιτεκτονικό μνημείο, αλλά έναν χώρο με δυναμικό κοινωνικό, πολιτιστικό και οικονομικό ρόλο. Και μάλιστα μεγάλης σημασίας και προστιθέμενης αξίας, αφού τα «εκθέματα», κρασιά και αποστάγματα, είναι γεωργικά προϊόντα του τόπου μας και μέσα από τις ετικέτες τους, όπως και από αυτές των τροφίμων, προβάλλεται η ίδια η περιοχή μας.
Παρότι δεν ανήκω σε εκείνους που αγαπούν τις θεωρητικές προτάσεις, αισθάνομαι την ανάγκη να καταθέσω ορισμένες σκέψεις για τη χρήση της Αγοράς. Όχι μόνο γιατί πρότεινα και επέμεινα να πραγματοποιηθεί το φεστιβάλ στο φυσικό του χώρο, σε μια περίοδο που υπήρχαν επιφυλάξεις ή και αντιρρήσεις.
Αλλά και γιατί μιλώ και ως ενεργός καλλιεργητής, με βιωματική γνώση της παραγωγής και της διάθεσης των προϊόντων στην αγορά. Ως πολίτης μιας πόλης που διαθέτει ένα βραβευμένο μνημείο ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Ως κάτοικος μιας κατεξοχήν αγροτικής περιοχής, της οποίας η ταυτότητα και η αναπτυξιακή προοπτική συνδέονται άμεσα με την αγροδιατροφή. Και τέλος, ως πολίτης του κόσμου, που βλέπει πώς αξιοποιούνται διεθνώς, στην πράξη, αντίστοιχα κτίρια -όπως αυτό που έχουμε την τύχη να διαθέτουμε- ως ζωντανοί χώροι ανάδειξης της τοπικής παραγωγής και της γαστρονομίας, και όχι απλώς ως μουσειακά κτιριακά εκθέματα.
Από την ανάπλαση του κτιρίου στο περιεχόμενο
Η ανάπλαση και η ενεργειακή αναβάθμιση της Δημοτικής Αγοράς είναι αναγκαίες. Όμως η εμπειρία δείχνει ότι η πραγματική επιτυχία τέτοιων έργων δεν μετριέται μόνο σε αισθητικές βελτιώσεις ή ενεργειακά οφέλη. Μετριέται στη χρήση.
Σήμερα, σημαντικό μέρος της Αγοράς φιλοξενεί δημοτικές και άλλες λειτουργίες που, όσο χρήσιμες κι αν είναι, δεν σχετίζονται με τον ιστορικό και λειτουργικό της ρόλο ως χώρου προϊόντων, συναλλαγής, συνάντησης και κοινωνικής ζωής. Η Αγορά είναι δημοτική, αλλά παραμένει Αγορά. Δεν είναι διοικητικό κτίριο.
Η ανάπλασή της, επομένως, μπορεί να αποτελέσει μια ουσιαστική ευκαιρία επαναπροσδιορισμού της χρήσης της.
Προτάσεις για μόνιμες και στοχευμένες χρήσεις
Η Δημοτική Αγορά θα μπορούσε να αποκτήσει έναν πιο σαφή και συνεκτικό προσανατολισμό, με μόνιμες δομές αλλά και ειδικές εκδηλώσεις, που να αναδεικνύουν τα προϊόντα της Καρδίτσας -και κατ’ επέκταση της Θεσσαλίας- και να ενισχύουν την επισκεψιμότητα της πόλης.
Ενδεικτικά, ανάμεσα σε πολλές δυνατότητες, θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται:
•μόνιμοι χώροι προβολής αγροδιατροφικών προϊόντων, όπου ο επισκέπτης θα γνωρίζει την τοπική παραγωγή, την ιστορία και τη διαδρομή της, και όχι απλώς εμπορικά καταστήματα πώλησης
•χώροι γευσιγνωσίας, ως επισκέψιμες δομές σταθερής λειτουργίας και όχι μόνο στο πλαίσιο μεμονωμένων εκδηλώσεων
•δομές εκπαίδευσης και σεμιναρίων για παραγωγούς, επαγγελματίες εστίασης, σχολεία και κοινό, με θεματικές γύρω από την ποιότητα, την τυποποίηση, τη διατροφή και την εξωστρέφεια
•παρουσιάσεις και δράσεις που θα συνδέουν την αγροτική παραγωγή με τον πολιτισμό και τον τουρισμό.
Ιδανικά, ο συντονισμός -ακόμη και η λειτουργία- αυτών των χρήσεων θα μπορούσε να γίνεται από τον Δήμο, ενδεχομένως σε συνεργασία με την Περιφέρεια ή/και το Επιμελητήριο αλλά και την Αναπτυξιακή Καρδίτσας, αξιοποιώντας πολλά σχετικά προγράμματα ενίσχυσης.
Αν αυτό δεν είναι εφικτό σε μόνιμη βάση, μπορεί να προβλεφθεί η παραχώρηση ή επιδότηση της χρήσης των χώρων σε συνδέσμους παραγωγών, συνεταιρισμούς ή και ιδιώτες παραγωγούς τροφίμων-ποτών, βιοκαλλιεργητές – μεταποιητές, μικρές οικοτεχνίες με σαφή και αυστηρά κριτήρια, ώστε κάθε δραστηριότητα να υπηρετεί συγκεκριμένους στόχους ποιότητας και βιωσιμότητας και να διαφυλάσσεται ο χαρακτήρας της Αγοράς.
Παραδείγματα που δείχνουν τον δρόμο
Η κατεύθυνση αυτή δεν αποτελεί θεωρητική άσκηση. Υπάρχουν, στην Ελλάδα και την Ευρώπη δημοτικές αγορές που λειτουργούν ως εργαλεία ανάδειξης της τοπικής παραγωγής και της ταυτότητας των πόλεων.
Στη χώρα μας, η Δημοτική Αγορά Χανίων δείχνει πώς ένας ιστορικός χώρος μπορεί να συνδυάζει καθημερινή αγορά, τοπικά προϊόντα και επισκεψιμότητα, χωρίς να χάνει τον χαρακτήρα του. Αντίστοιχα, η Βαρβάκειος Αγορά, αν και με την παραδοσιακή της ακόμη χρήση, παραμένει σημείο αναφοράς τόσο για τα ελληνικά προϊόντα και τη ζωντανή σχέση παραγωγού–καταναλωτή όσο και για τους ταξιδιωτικούς οδηγούς, ενώ η ανακαινισμένη Αγορά Μοδιάνο στη Θεσσαλονίκη -παρά τη σαφή εμπορική της κατεύθυνση- δείχνει πώς μια ιστορική Αγορά μπορεί να επαναλειτουργήσει ως σύγχρονος προορισμός αγοράς τροφίμων.
Στην Ευρώπη, αγορές όπως το Mercado de San Miguel της Μαδρίτης, η Markthalle της Στουτγάρδης ή η Marché des Halles στην Αβινιόν επιβεβαιώνουν ότι ακόμη και σε πόλεις διαφορετικού μεγέθους και χαρακτήρα, η εστίαση στην τοπική αγροδιατροφή, τη γευσιγνωσία και την εκπαίδευση μπορεί να καταστήσει μια αγορά σημείο αναφοράς.
Το κοινό στοιχείο όλων αυτών των παραδειγμάτων είναι σαφές: οι δημοτικές αγορές αποκτούν νόημα όταν αναδεικνύουν τα προϊόντα του τόπου τους και λειτουργούν ως γέφυρα ανάμεσα στην παραγωγή, τον πολιτισμό και την καθημερινή ζωή. Αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο και για τη Δημοτική Αγορά Καρδίτσας, με επίκεντρο τα προϊόντα της Καρδίτσας και, μέσα από αυτά, της Θεσσαλίας.
Ένας ζωντανός χώρος με πολλαπλούς ρόλους
Οι παραπάνω προτάσεις δεν έρχονται σε αντίθεση με τις πολιτιστικές εκδηλώσεις που ήδη συζητούνται ή φιλοξενούνται στη Δημοτική Αγορά. Κάθε άλλο, μπορούν να λειτουργήσουν παράλληλα και συμπληρωματικά. Ο πολιτισμός δεν περιορίζεται στο θέαμα· περνά και μέσα από τη γεύση, τη γνώση, την εμπειρία και τη σχέση με τον τόπο.
Μια Δημοτική Αγορά που συνδυάζει αγροδιατροφική, εκπαιδευτική και πολιτιστική χρήση μπορεί να απευθύνεται όχι μόνο στους κατοίκους της πόλης, αλλά και στους επισκέπτες. Να αποτελέσει από μόνη της λόγο επίσκεψης στην Καρδίτσα, έναν χώρο που δεν περνά απαρατήρητος, αλλά μένει στη μνήμη. Μια μοναδική βιωματική εμπειρία σύνδεσης της αγροτικής παραγωγής με την αποκωδικοποίηση των αρωμάτων και των γεύσεων των τροφίμων και ποτών που παράγονται στα Αγραφιώτικα βουνά και στο θεσσαλικό κάμπο.
Το πείραμα του Φεστιβάλ Οίνων και Αποσταγμάτων έδειξε ότι αυτός ο δρόμος είναι εφικτός. Η πρόκληση πλέον είναι να μετατραπεί μια επιτυχημένη εμπειρία σε σταθερή ταυτότητα για τη Δημοτική Αγορά και, μέσα από αυτήν, σε ένα ακόμη ουσιαστικό στοιχείο της φυσιογνωμίας της πόλης.
Η «Αγορά της Καρδίτσας», στην καρδιά της πόλης, με τα προϊόντα της, τις συνταγές της και τους παραγωγούς της, μπορεί να γίνει ένα μεγάλο ελληνικό success story: επισκέψιμη όλο τον χρόνο, προσφέροντας το πιο αυθεντικό «θεματικό πάρκο»: αυτό που παρουσιάζει όχι απλώς εμπορεύματα και θεάματα, αλλά την ίδια τη γη, την τροφή, τη γαστρονομία, τον πολιτισμό και την «καρδιά» του τόπου μας.
Μια Αγορά που θα προσφέρει περήφανα και θα αναβαθμίζει τα ποιοτικά προϊόντα της γης μας σε κοσμοπολίτικα, όπως ήταν και τα φωτισμένα μυαλά των συμπολιτών μας που οραματίστηκαν και υλοποίησαν αυτό το αριστοτεχνικό κτίριο για να στεγάσει έναν αιώνα πριν, τους παραγωγούς και τις δημιουργίες του τόπου μας.
•Ο Θάνος Καραθάνος είναι βιοκαλλιεργητής, οινοποιός και αποσταγματοποιός, Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Οινολόγων και Μέλος της Εθνικής Επιτροπής Οινοτουρισμού
