Την πλούσια ιστορία που χάνεται στα βάθη των αιώνων και την σημαντική πολιτιστική κληρονομιά των Αγράφων στοχεύει να αναδείξει το τριήμερο επιστημονικό Συνέδριο με τίτλο «Η ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΩΝ ΑΓΡΑΦΩΝ» που διοργανώνει η Εφορεία Αρχαιοτήτων Καρδίτσας, η Ένωση Αγραφιώτικων χωριών Καρδίτσας και Ευρυτανίας και η Περιφέρεια Θεσσαλίας ΠΕ Καρδίτσας.
Οι εργασίες του συνεδρίου ξεκίνησαν το απόγευμα της Παρασκευής στο Αρχαιολογικό Μουσείο Καρδίτσας, όπου θα φιλοξενήσει τη διοργάνωση.
Τους συμμετέχοντες υποδέχθηκε η Δ/ντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καρδίτσας κ. Μαρ. Βαιοπούλου, ενώ ακολούθησαν χαιρετισμοί από το Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσάλων κ. Τιμόθεο, τη Γενική Γραμματέα Σύγχρονου Πολιτισμού του ΥΠΠΟ Δρ Ελένης Δουνδουλάκη που εκπροσώπησε την κυβέρνηση, τη Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού κ. Κρ. Μαντζανά, τους βουλευτές του νομού κ.κ. Κ. Τσιάρα, Γ. Κωτσό και Αρ. Σπάνια, το βουλευτή Μαγνησίας του ΚΚΕ κ. Β. Μεταξά, τον Αντιπεριφερειάρχη κ. Κων. Τέλιο, τον Αντιδήμαρχο Καρδίτσας κ. Πετρ. Μουταρέλλο και την Αρχαιολόγο πρώην Προϊσταμένη Εφορείας Αρχαιοτήτων Λάρισας κ. Στ. Σδρόλια, ενώ μήνυμα απέστειλε και ο Σύλλογος των απανταχού Καρδιτσιωτών.
Ακολούθησαν ενδιαφέρουσες εισηγήσεις δια ζώσης αλλά και διαδικτυκά για την ιστορία των Αγράφων, τις αρχαιολογικές ανασκαφές και τα ευρήματα στην περιοχή και την προσπάθεια ανάδειξης των μνημείων.
Η ανάδειξη των διεκδικήσεων
Παράλληλα το συνέδριο αποτελεί και μια ευκαιρία να αναδειχθούν και οι διεκδικήσεις των τοπικών φορέων σχετικά με την περιοχή με τον Πρόεδρο της Ε.Α.Χ. κ. Βασ. Τσαντήλα να τις συνοψίζει τονίζοντας ότι ο φορέας που προΐσταται και εκπροσωπεί όλο το χώρο των Αγράφων (Καρδίτσας και Ευρυτανίας) διεκδικεί από την Πολιτεία
-Τη θεσμική αναγνώριση των Αγράφων ως Χώρο ιδιαίτερης Ιστορικής και Πολιτιστικής Αξίας και Κληρονομιάς.
– Την επανασύσταση ιστορικής και διοικητικής επαρχίας Αγράφων.
– Τη σύνταξη συνολικής μελέτης για τον ενιαίο και γεωγραφικό χώρο των Αγράφων, που σήμερα εκτείνεται σε δύο νομούς Καρδίτσας και Ευρυτανίας των Περιφερειών Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας και επτά Δήμους
– Την ένταξη στο Ειδικό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα Αγράφων, το σύνολο των Αγραφιώτικων Κοινοτήτων που σήμερα είναι ενταγμένες στους Δήμους Μουζακίου, Καρδίτσας, Σοφάδων και Καρπενησίου και δεν έχουν συμπεριληφθεί.
– Να αποδοθούν τα ελάχιστα ανταποδοτικά τέλη (όπως γίνεται με τις ιδιωτικές επενδύσεις) από το Κράτος υπέρ των Κοινοτήτων ως ελάχιστη αναγνώριση της μεγάλης συμβολής των Αγράφων στην Εθνική Οικονομία με τον θησαυρό τους που είναι τα νερά,
– Την χρηματοδότηση, αποπεράτωση και λειτουργία Ψηφιακού Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού των Αγράφων, στην Τ.Κ. Αμαράντου Θεσσαλικών Αγράφων, του Δήμου Καρδίτσας σήμερα.
-Την μακροχρόνια παραχώρηση, με συμβολικό μίσθωμα κτιρίου της ΓΑΙΑΟΣΕ (Σιδ. Σταθμός Καρδίτσας), στην Ένωση Αγραφιώτικων Χωριών για δημιουργία Μουσείου Σιδηροδρόμων Θεσσαλίας, πολυκέντρου εκδηλώσεων, συστέγασης φορέων πολιτισμού, εκθέσεων μνημείων και Αγραφιώτικης Βιβλιοθήκης.
Η πρώτη μέρα του τριήμερου συνεδρίου που θα ολοκληρωθεί την Κυριακή έκλεισε με «βραδιά Αγράφων» στην αυλή του Αρχαιολογικού Μουσείου Καρδίτσας με παραδοσιακούς χορούς από τα τμήματα Αργιθεατών Τρικάλων, Κέδρου και Λαμπερού – Αμπελικού με την ορχήστρα των Τόμη Ρωμανιά και Απόστολου Παναγιώτου.
Το αυριανό πρόγραμμα
Το Συνέδριο συνεχίζεται αύριο Σάββατο με το παρακάτω πρόγραμμα εισηγήσεων:
-09:00 – 09:15: Σταυρούλα Σδρόλια: Οι τοιχογραφίες του ναού Κοιμήσεως Πορτής (1619) και η ζωγραφική των Αγράφων στις αρχές του 17ου αιώνα
-09:15 – 09:30: Ιωάννης Τσιουρής: Από το Βουκουρέστι στα Άγραφα. Η πορεία και το έργο του ζωγράφου Θεοδώρου στο νέο καθολικό της μονής Σπηλιάς.
-09:30 – 09:45: Μαγδαληνή Παρχαρίδου: Οι Αίνοι στον Ι.Ν. Αγίου Γεωργίου Ρεντίνας (1719). Παρατηρήσεις στην εικονογραφική εξέλιξη του θέματος στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλίας (17ος-19ος αι.)
09:45 – 10:00: Συζήτηση
10:00 – 10:15: Διάλειμμα
-10:15 – 10:30: Κωνσταντίνα Ισαβέλα Γωγούλη: Μεταβυζαντινές κτιτορικές επιγραφές ναών και μοναστηριών του νομού Καρδίτσας (17ος – 18ος αι.)
-10:30 – 10:45: Αλέξανδρος Αναγνωστόπουλος: Φορητές εικόνες του Χριστού Παντοκράτορα και του Αγίου Μανδήλιου: Έργα του Διονυσίου του εκ Φουρνά από την Ρεντίνα.
-10:45 – 11:00: Ελένη Βλαχοπούλου – Καραμπίνα: Χρυσοκέντητα και χρυσοΰφαντα ιερά άμφια από τη Μονή Προυσσού Ευρυτανίας (17ος-19ος αι)
-11:00 – 11:15: π. Ευάγγελος Φεγγούλης: Η πάλαι ποτέ ιστορική Επισκοπή Λιτζάς και Αγράφων στο διάβα του χρόνου Φώτιος
11:15 – 11:30: Συζήτηση
11:30 – 11:45: Διάλειμμα
-11:45 – 12:00: Γεώργιος Ιωάννου Μπαλής: Γεγονότα στην περιοχή των Αγράφων 1825-1831
-12:00 – 12:15: Δημήτριος Γ. Καλούσιος: Θέμα ηγουμένου της Ιεράς Μονής Κορώνης
-12:15 – 12:30: Κώστας Σπανός: Το Καροπλέσι στην απογραφή του 1454 – 1455. Παραγωγή, Φόροι και κάτοικοί του
12:30 – 12:45: Συζήτηση
12:45 – 13:00: Διάλειμμα
-13:00 – 13:15: Φώτιος Αποστολός – Ευάγγελος Αποστολός: Η σχολή της Καστανιάς Αγράφων και η συμβολή της στη διαμόρφωση εκκλησιαστικών ηγετών κατά την Τουρκοκρατία
-13:15 – 13:30: Δημήτρης Κ. Αγγελής: Καρδιτσιώτικο πολεμικό πάνθεον. Είκοσι ιστορικά σημειώματα, τεκμήρια για τον Καραγκούνικο Κάμπο της Καρδίτσας και τ’ Άγραφα (726-1922)
-13:30 – 13:45: Σεραφείμ Μυλωνάς: Η αγγειοπλαστική τέχνη στο Φανάρι της Καρδίτσας: Το τέλος μιας μακραίωνης παράδοσης
-13:45 – 14:00: Ηλίας Προβόπουλος: Περπάτημα στις κορυφές των Αγράφων
14:00 – 14:15: Συζήτηση
Σάββατο 10-10-2026 (Απόγευμα)
-17:00 – 17:15: Χαράλαμπος Κ. Αλεξάνδρου: Η συγκλονιστική ιστορία της Μεραρχίας Πινερόλο στο νομό Καρδίτσας
-17:15 – 17:30: Βασίλειος Ριτζαλέος: Η διάσωση 82 Εβραίων ελληνικής και ιταλικής υπηκοότητας στο Μαστρογιάννη (σημ. Αμάραντο) κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, 1943-1944
-17:30 – 17:45: Ευάγγελος Κουκιώτης: Η νομική διαχείριση των Γερμανικών αποζημιώσεων (επανορθώσεων) στο νομό Πιερίας
17:45 – 18:00: Συζήτηση
18:00 – 18:15: Διάλειμμα
-18:15 – 18:30: Ελένη Ράπτη
Λουτρά Σμοκόβου: Από την Ιστορική Κληρονομιά στη Σύγχρονη Αξιοποίηση
-18:30 – 18:45: Βασίλειος Τσαντήλας: Η αποπεράτωση και λειτουργία του Ψηφιακού Κέντρου Ιστορίας & Πολιτισμού των Αγράφων
-18:45 – 19:00: Μιχάλης Φαργκάνης: Η συμβολή των θρησκευτικών μεταβυζαντινών μνημείων στη διαμόρφωση και διατήρηση της πολιτισμικής – εθνικής ταυτότητας των Αγραφιωτών
-19:00 – 19:15: Ιωάννης Α. Καρατζόγλου: Οδοιπορικό ερευνών στα Άγραφα (1980-2025)
19:15 – 19:30: Συζήτηση
Κυριακή 11-10-2026 (Πρωί)
09:00 – 10:15 Προεδρείο: Θεογιάννη Λ., Αρχαιολόγος ΕΦΑ Καρδίτσας
Κωστάκης Γ., Καθηγητής Φιλόλογος
• 09:00 – 09:15: Νίκος Μπελαβίλας – Ελευθερία Τσακανίκα – Έλενα Κωνσταντινίδου – Μαρία Μπαλοδήμου – Ίριδα Πολύζου – Πολίνα Πρέντου
Βίνιανη Αγράφων – η διαχρονική κατοίκηση ενός ορεινού οικισμού
• 09:15 – 09:30: Μαρία Παναγιωτοπούλου
Νιάλα Απρίλιος 1947: Ιστορική πραγματικότητα και θρύλος
• 09:30 – 09:45: Μαρία Παναγιωτοπούλου
Ειδήσεις για την κίνηση βιβλίων μεταξύ των μονών στα Άγραφα κατά την Οθωμανοκρατία
09:45 – 10:00: Συζήτηση
10:00 – 10:15: Διάλειμμα
10:15 – 11:30 Προεδρείο: Σοφιανού Φ., Αρχαιολόγος ΕΦΑ Καρδίτσας
Γώγουλη Κ., Αρχαιολόγος
• 10:15 – 10:30: Γρηγόριος Ν. Τσόκας – Παύλος Σωτηρόπουλος – Αλεξία Υφαντή
Γεωφυσική μελέτη (GPR) με σκοπό την απεικόνιση υπεδάφιων δομών κάτω από το δάπεδο του Ι.Ν. Αγίας Παρασκευής Βραγγιανών
• 10:30- 10:45: Πουλιανίτης Κώστας
Άγραφα. Αίτιες φθίνουσας πληθυσμιακής πορείας, μετανάστευσης, ερήμωσης και περιπτώσεις μαζικών μετοικεσιών.
• 10:45 – 11:00: Σταύρος Μαμαλούκος
Το οικοδομικό χρονικό και η αρχιτεκτονική της Μονής Στάνας Επινιανών Ευρυτανίας
• 11:00 – 11:15: Κρυστάλλω Μαντζανά
Αποκατάσταση και ανάδειξη βυζαντινών και μεταβυζαντινών μνημείων Αγράφων, ΠΕ Καρδίτσας.
11:15 – 11:30: Συζήτηση
11:30 – 11:45: Διάλειμμα
11:45 – 13:00 Προεδρείο: Βαϊοπουλου Μ., Αρχαιολόγος, Προϊσταμένη ΕΦΑ Καρδίτσας
Τσαντήλας Β., Πρόεδρος ΕΑΧ
• 11:45 – 12:00: Γεώργιος Κωνσταντάκος
Η γυναίκα της υπαίθρου: «Η εσωτερική φιλοσοφία του πόνου»
• 12:00 – 12:15: Γιώργος Κωστάκης
Η μαστορική τέχνη στα Άγραφα. Η τεχνοτροπία, τα μπουλούκια και η μαστορική «γλώσσα»
• 12:15 – 12:30: Χριστίνα Βαμβούρη
Τα Άγραφα στο επίκεντρο του εμφυλίου πολέμου: συγκρούσεις, καταστροφές και προπαγάνδες, όπως αποτυπώνονται σε ειδήσεις και άρθρα εφημερίδων της περιόδου 1946-1949
• 12:30 – 12:45: Αργυρή Βιέννα – Άννα Ζαχαράκη – Ζωή Κονδύλη – Νικολέτα Σάκκα- Βασιλική Λασπιά – Ολυμπία Σπυριδάκη- Αθηνά Στεφανή – Δήμητρα Χρήστου
Μελέτη Αποκατάστασης και Επανάχρησης Αρχοντικό Ε.Καραγεώργου, Παλαιά Βίνιανη Ευρυτανίας
• 12:45 – 13:00: Γεώργιος Κλήμος
Γράμμα εξαρχικόν κατά του αρχιερέως Κλήμη της επισκοπής Φαναρίου και Νεοχωρίου
13:00 – 13:30: Συζήτηση
13:30 – 13:45: Συμπεράσματα & Συζήτηση
Ανακοινώσεις Τοίχου (Poster)
Παρασκευή 9/10 – Κυριακή 11/10
(Προθάλαμος αίθουσας συνεδρίου)
Αλεξία Υφαντή – Ευθυμία Καράντζαλη:
Εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης στον Ι.Ν. Μεταμόρφωσης Σωτήρος στην Ανατολική Φραγκίστα και εργασίες συντήρησης τέμπλου και εικόνων στο καθολικό της Ι.Μ. Αγίας Τριάδας Σάϊκας Αγράφων Ευρυτανίας
Παράλληλες εκδηλώσεις
• Κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου θα λειτουργεί έκθεση βιβλίων με αναφορά στα Άγραφα από την Αγραφιώτικη βιβλιοθήκη.
• Την Κυριακή το μεσημέρι μετά τη λήξη του Συνεδρίου, οι Σύνεδροι είναι προσκεκλημένοι στη γιορτή του Κάστανου και Πίτας στη Ραχούλα Αγράφων.
Κωστής Κριτσιάνης
