Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το Σχέδιο Δράσης, που θα έχει στόχο να αντιμετωπίσει το αυξανόμενο κόστος των λιπασμάτων, την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής αλλά και τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τις εισαγωγές.
Αυτό έγινε την στιγμή που αγρότες από την ΕΕ είχαν παρατάξει τα τρακτέρ τους στην είσοδο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο. Οι αγρότες, σε μια συμβολική κίνηση, είχαν κρεμάσει τεράστιες σακούλες με λιπάσματα, θέλοντας να διαμαρτυρηθούν για το επιπλέον κόστος που θα σηματοδοτήσει το σχέδιο της Επιτροπής για «πράσινα» λιπάσματα.
Το Σχέδιο, υποστηρίζει η Επιτροπή, θα συμβάλει άμεσα στην εξασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας και στην ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης, επιδιώκοντας παράλληλα υψηλούς κλιματικούς και περιβαλλοντικούς στόχους.
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε: « Με αυτό το Σχέδιο Δράσης, επενδύουμε σε μια ισχυρότερη ευρωπαϊκή βιομηχανία λιπασμάτων, υποστηρίζοντας τους Ευρωπαίους αγρότες και επιταχύνοντας την καινοτομία σε βιώσιμες, εγχώριες λύσεις. Η συνεχιζόμενη κρίση ορυκτών καυσίμων δείχνει ότι η κλιματική πρωτοπορία και η οικονομική ανθεκτικότητα είναι αλληλένδετες. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Ευρώπη χτίζει ένα μέλλον που βασίζεται στη βιωσιμότητα, την προσιτή τιμή και τη βιομηχανική ισχύ».
Στήριξη αγροτών και βελτίωση της πρόσβασής τους σε λιπάσματα
Η Επιτροπή θα παράσχει στοχευμένη εξαιρετική στήριξη στους Ευρωπαίους αγρότες που αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος λιπασμάτων μέσω των υφιστάμενων μέσων στο πλαίσιο της γεωργικής πολιτικής της ΕΕ.
Θα προτείνει ειδικό προϋπολογισμό της ΕΕ για την ενίσχυση του γεωργικού αποθεματικού κατά ένα σημαντικό ποσό. Αυτό το χρηματοδοτικό πακέτο θα παρουσιαστεί πριν από το καλοκαίρι για να παράσχει άμεση ανακούφιση ρευστότητας στους αγρότες ενόψει του επόμενου κύκλου παραγωγής και θα βοηθήσει στη διατήρηση της γεωργικής παραγωγής.
Ως πρόσθετη βραχυπρόθεσμη ανακούφιση, η Επιτροπή θα παρουσιάσει μια στοχευμένη νομοθετική δέσμη που θα επιτρέπει στα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν πλήρως τη στήριξη που είναι διαθέσιμη στο πλαίσιο των τρεχόντων στρατηγικών σχεδίων της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ). Αυτό θα περιλαμβάνει ένα νέο σύστημα ρευστότητας για τη βελτίωση της ταμειακής ροής, μεγαλύτερη ευελιξία για τις προκαταβολές και ισχυρότερα κίνητρα για πιο αποτελεσματικές γεωργικές πρακτικές που μειώνουν και βελτιστοποιούν τη χρήση λιπασμάτων, τη στροφή σε βιολογικά λιπάσματα και τις επενδύσεις στην ανθεκτικότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων όπου χρειάζεται.
Περαιτέρω δράσεις για την υποστήριξη των αγροτών θα επικεντρωθούν στην καλύτερη διαχείριση των θρεπτικών συστατικών, στην υποστήριξη της ανάπτυξης και υιοθέτησης γεωργικών πρακτικών που να είναι αποδοτικές ως προς τα θρεπτικά συστατικά και στην ενίσχυση της έμφασης στις Υπηρεσίες Γεωργικής Συμβουλευτικής στο πλαίσιο της ΚΓΠ.
Ενίσχυση εγχώριας παραγωγής, προώθηση κυκλικής οικονομίας
Η Επιτροπή θα λάβει μέτρα για να υποστηρίξει την εγχώρια βιομηχανία λιπασμάτων, να αποτρέψει την αποβιομηχάνιση, να εγγυηθεί σταθερό εφοδιασμό και να μειώσει την εξάρτησή μας από τις εισαγωγές. Για την ενίσχυση της κυκλικότητας και τη μείωση των εκπομπών, η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τη χρήση ευρωπαϊκών εναλλακτικών λύσεων. Αυτό περιλαμβάνει την ευρύτερη χρήση οργανικών, βιολογικών λιπασμάτων και εναλλακτικών λύσεων στα παραδοσιακά ορυκτά προϊόντα. Άλλες οδοί περιλαμβάνουν τη βιομάζα φυκιών, άλλα βελτιωτικά εδάφους, μικροβιακά διαλύματα, βιοδιεγέρτες και ανάκτηση αζώτου και φωσφόρου από λύματα.
Στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης του Συστήματις Εμπορίας Εκπομπών της ΕΕ (ETS) – που είναι ο ευρωπαϊκός μηχανισμός που χρεώνει τις βιομηχανίες για τις εκπομπές άνθρακα – θα εξεταστούν επιλογές για να διασφαλιστεί ότι οποιαδήποτε πρόσθετη ευελιξία για τη βιομηχανία λιπασμάτων συνοδεύεται από την ευθύνη για την απαλλαγή της παραγωγής από τις εκπομπές άνθρακα, με στόχο αυξημένη παραγωγή βιολογικών και κυκλικών λιπασμάτων στην Ευρώπη. Αυτό θα διασφαλίσει τη διαθεσιμότητα και την οικονομική προσιτότητα των λιπασμάτων για τους αγρότες, την υιοθέτηση ευρωπαϊκών προϊόντων λίπανσης και, ως εκ τούτου, τελικά θα ωφελήσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία.
Αντιδράσεις από αγροτικές οργανώσεις της ΕΕ
Σε ανακοίνωση που εξέδωσαν οι αγροτοσυνδικαλιστικές οργανώσεις Copa Cogeca για το Σχέδιο Δράσης της ΕΕ για τα Λιπάσματα αναφέρουν τα εξής:
Η Επιτροπή δεν καταφέρνει να προσφέρει άμεση ανακούφιση στους αγρότες και να αντιμετωπίσει την επικείμενη επισιτιστική κρίση. Η ανησυχία ήταν έντονη στο Στρασβούργο, όπου αγρότες από όλη την Ευρώπη συγκεντρώθηκαν για άλλη μια φορά για μια συμβολική δράση λίγες ώρες πριν από την παρουσίαση του σχεδίου δράσης της Επιτροπής για τα λιπάσματα.
Το σχέδιο, που ανακοινώθηκε ως απάντηση στη σοβαρή κρίση που αντιμετωπίζουν οι αγρότες λόγω του αυξανόμενου κόστους αυτής της βασικής εισροής, δεν περιέχει άμεσα μέτρα που θα έδιναν στους αγρότες ελπίδα οικονομικής ανακούφισης βραχυπρόθεσμα με την κρίση στη Μέση Ανατολή, και δεν περιλαμβάνει σταθερά και φιλόδοξα μέτρα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα για την ανακούφιση από τον πολλαπλασιασμό των πολιτικών της ΕΕ που αυξάνουν τεχνητά τις τιμές των λιπασμάτων.
Για όλους τους αγρότες που συγκεντρώθηκαν έξω από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το συμπέρασμα είναι σαφές: εάν, τις επόμενες εβδομάδες και μήνες, οι τιμές για τις κύριες κατηγορίες λιπασμάτων παραμείνουν στα τρέχοντα επίπεδά τους, η γεωργική κρίση θα μετατραπεί γρήγορα σε πληθωρισμό τροφίμων για τους Ευρωπαίους καταναλωτές και σε επισιτιστική κρίση σε παγκόσμια κλίμακα.
Μετά από αρκετά χρόνια οικονομικών προβλημάτων, σε συνδυασμό με στάσιμες τιμές δημητριακών, η ταμειακή ροή πολλών αροτραίων εκμεταλλεύσεων, σε όλη την Ευρώπη, δεν θα είναι σε θέση να απορροφήσει ένα σοκ αυτού του μεγέθους.
Υπάρχει επομένως επείγουσα ανάγκη να αναληφθεί δράση και να προβλεφθεί η έλλειψη λιπασμάτων, εκτός από τις απαγορευτικές τιμές.
Η απόφαση της Επιτροπής να επισπεύσει την έκδοση του Σχεδίου Δράσης για τα Λιπάσματα είχε αρχικά θεωρηθεί ως ενθαρρυντικό μήνυμα και βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Σήμερα, ωστόσο, γίνεται αντιληπτή ως μια βαθιά απογοήτευση: παρόλο που η Επιτροπή διαθέτει πολλά εργαλεία και μοχλούς για να δράσει άμεσα στην κρίση των λιπασμάτων, τίποτα από όσα ανακοινώθηκαν σήμερα δεν παρέχει καμία πραγματική απάντηση.
Έγινε η επιλογή να μην τροποποιηθεί το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, όλες οι προτάσεις που περιέχονται σε αυτήν την ανακοίνωση μπορούσαν να θεωρηθούν μόνο πιθανές μακροπρόθεσμες προθέσεις, παρά τον κατάλογο προτάσεων που ανακοινώθηκαν. Είναι δύσκολο, δεδομένου του περιεχομένου αυτού του εγγράφου, να μην αισθανθεί κανείς ότι η Επιτροπή δεν έχει επαφή με την κατάσταση επί τόπου.
Το Σχέδιο περιγράφει ορισμένες ευπρόσδεκτες μακροπρόθεσμες φιλοδοξίες, όπως η επέκταση της παρέκκλισης RENURE στα χωνεμένα προϊόντα, η διευκόλυνση της κυκλοφορίας θρεπτικών συστατικών μεταξύ περιοχών, με πιθανές τροποποιήσεις των οδηγιών για τα νιτρικά και τα απόβλητα. Η Επιτροπή ανακοίνωσε επίσης την πιθανή εξέταση πρόσθετων εμπορικών μέτρων, καθώς και την αύξηση της διαφάνειας της αγοράς.
Ωστόσο, όλα αυτά τα πιθανά μέτρα παραμένουν προσεκτικά στη διατύπωσή τους, χωρίς σταθερή δέσμευση, και δεν παρέχουν τα λίγα συγκεκριμένα μέτρα που θα μπορούσαν να προσφέρουν άμεση ανακούφιση, εκτός από τη χρήση υφιστάμενων και ήδη προγραμματισμένων κονδυλίων της ΚΑΠ, κατά την κρίση των κρατών μελών, κάτι που απέχει πολύ από μια συντονισμένη και κοινή αντίδραση της ΕΕ. Επιπλέον, αυτή η προσέγγιση δεν είναι αρκετά αντιδραστική στην κρίση του τομέα ούτε συνοδεύεται από την απαραίτητη νέα πρόσθετη χρηματοδότηση.
Ενώ η Copa και η Cogeca δημοσίευσαν μια εκτίμηση του κόστους που έχει το ETS για τους αγρότες και τους αγρο-συνεταιρισμούς, η τελική έκδοση του κειμένου δεν ασχολείται πλέον με αυτό το ζήτημα. Προτείνει μόνο έναν μηχανισμό χρηματοδότησης μέσω του ETS για την παραγωγή λιπασμάτων χαμηλών εκπομπών άνθρακα, που θα ωφελούσε κυρίως τους παραγωγούς λιπασμάτων, ενώ παράλληλα διερευνά δυνατότητες ώστε τα έσοδα του ETS να ανταμείβουν την αποτελεσματική χρήση λιπασμάτων από τους αγρότες. Η πρόταση είναι ενδιαφέρουσα, αλλά η διαδικασία πιστοποίησης πιθανότατα θα είναι πολύ επαχθής για να παρέχει πραγματική υποστήριξη.
Το Σχέδιο Δράσης για τα Λιπάσματα που παρουσιάστηκε σήμερα πρέπει να εφαρμοστεί χωρίς περαιτέρω καθυστερήσεις και να συμπληρωθεί από άμεσες, συγκεκριμένες λύσεις που να ανταποκρίνονται στο μέγεθος της κρίσης.
Επίσης η Copa και η Cogeca καλούν την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να δράσουν αποφασιστικά αναστέλλοντας τους δασμούς στις εισαγωγές σε όλα τα λιπάσματα (εκτός από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία).
