-Ξενάγηση από το Μουσείο Πόλης με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Βιομηχανικής Κληρονομιάς
Σε ένα σύγχρονο πολιτιστικό κέντρο μετατρέπεται σταδιακά η Παλιά Ηλεκτρική, το μοναδικό σωζόμενο δείγμα βιομηχανικής αρχιτεκτονικής στην Καρδίτσα. Το Μουσείο Πόλης σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Τεχνικών Εργων της Περιφερειακής Ενότητας Καρδίτσας, με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Βιομηχανικής Κληρονομιάς οργάνωσε χθες ανοιχτή ξενάγηση στον χώρο με στόχο αφενός να γίνει γνωστή η ιστορία του κτιρίου και η σύνδεσή του με την πόλη αφετέρου να γίνουν γνωστά στοιχεία των εργασιών που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Αρκετοί συμπολίτες ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του μουσείου και είχαν την ευκαιρία να δουν τον χώρο και να ενημερωθούν από τους αρμόδιους μηχανικούς για το κτίριο και τις εργασίες που γίνονται.
“Αυτό το κτίριο ήταν ένα ηλεκτρικό εργοστάσιο και έχουμε την τύχη να έχει διασωθεί και τώρα να αναστηλώνεται” τόνισε στο “ΝΑ” η υπεύθυνη του Μουσείου Πόλης κ. Φένια Λέκκα και συνέχισε “Εχει μια μακρά ιστορία, κοινωνική ιστορία, μπορούμε να μελετήσουμε την πόλη και την εξέλιξή της μέσα από την ιστορία αυτού του κτιρίου και με την αναστήλωση μάς δίνεται η ευκαιρία να ξεδιπλώσουμε αυτή την ιστορία”.
Χθες το πρωί η προισταμένη της Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών κ. Λαυρεντία Θέου, ο επιβλέπων μηχανικός κ. Κωνσταντίνος Ξυλομένος και ο ανάδοχος του έργου κ. Τσιώβρας αναφέρθηκαν στο ιστορικό του έργου και τις εργασίες που έχουν γίνει ή θα γίνουν. Η συμβατική υποχρέωση του εργολάβου λήγει στο τέλος του 2027. Οι εργασίες γίνονται στα δυο κτίρια ενώ το τρίτο από τα υπάρχοντα που ήταν ιστορικά αδιάφορο χθες κατεδαφίστηκε. Μεταξύ άλλων θα δημιουργηθεί αίθουσα εκδηλώσεων χωρητικότητας 160 ατόμων.
Το κτίριο
To ηλεκτρικό εργοστάσιο είναι το μοναδικό πλέον σωζόμενο δείγμα βιομηχανικής αρχιτεκτονικής της πόλης. Βρίσκεται απέναντι από τη Νέα Αγορά και τον ναό του Αγίου Γεωργίου. Εκτός από την καινοτομία του εξηλεκτρισμού, συνδέθηκε με την ενίσχυση ενός σημαντικού αστικού πόλου με εμπορική δραστηριότητα προς νότο, στον αντίποδα της κεντρικής πλατείας (η κατασκευή της δημοτικής αγοράς άρχισε το 1904 και ο παλιός ναός του Αγίου Γεωργίου εγκαινιάστηκε το 1902). Στην Τουρκοκρατία, η περιοχή βρισκόταν στα όρια των συνοικιών «τσαούς» και «μποσταντζή» μαχαλά, όπου υπήρχε το «κοντσιά» Τζαμί («μεγάλο τζαμί») και δυτικότερα το τουρκικό δημοτικό σχολείο («μεκτέπ»). Με την αθρόα εγκατάσταση βλάχων από τη Σαμαρίνα και τον Ασπροπόταμο, στα τέλη του 19ου αιώνα, ο «μποσταντζή μαχαλάς» (από τότε «βλαχομαχαλάς») ενισχύθηκε δημογραφικά και ενσωματώθηκε σταδιακά στον αστικό πολεοδομικό ιστό.
Το συγκρότημα του εργοστασίου κατασκευάστηκε το 1910. Αποτελείται από δύο ορθογώνιας κάτοψης κτήρια, με πλαίσιο από συμπαγή τούβλα στα παράθυρα, αετωματική επίστεψη με κυκλικό φεγγίτη και δίρριχτες σκεπές. Το μηχανοστάσιο στεγαζόταν σε ισόγειο λιθόδμητο κτήριο, και οι υπόλοιπες εγκαταστάσεις με την κατοικία του διευθυντή σε γειτονικό διώροφο, με λίθινη τοιχοποιία στο ισόγειο και τούβλινη στον όροφο. Τα γραφεία στεγάζονταν σε παρακείμενο χαμηλό οίκημα.
Τον ηλεκτροφωτισμό της Καρδίτσας ανέλαβε με συμβόλαιο διάρκειας πενήντα ετών ο γνωστός βιομήχανος του Βόλου, Μελέτιος Σταματόπουλος. Τρία χρόνια πριν είχε συνάψει παρόμοια σύμβαση με την γειτονική πόλη των Τρικάλων. Η κολοσσιαία για την εποχή δαπάνη ύψους 1,5 εκ. δρχ., η μακροχρόνια δέσμευση και οι ελλείψεις της πόλης σε βασικές υποδομές, όπως η αποστράγγιση ελών, η αποχέτευση κ.ά. προκάλεσαν τότε την αντίδραση μελών του δημοτικού συμβουλίου, βουλευτών του νομού και των μεγαλύτερων σωματείων της πόλης, η οποία εκφράστηκε με τη σύσταση «πολιτικού» συλλόγου με σκοπό την ενημέρωση του κοινού, συλλαλητήρια και διαβήματα διαμαρτυρίας.
Παρά τη δριμεία κριτική και τις καταγγελίες εναντίον του δημάρχου Τσιάμη Λάππα για «ακατανόητον και ύποπτον ηλεκτρίτιδα», το εργοστάσιο άρχισε να λειτουργεί τον Οκτώβριο του 1910, με διευθυντή τον γιό του Μελέτιου, Κωνσταντίνο και γερμανό μηχανολόγο. Στο μεσοπόλεμο, το ηλεκτρικό εργοστάσιο απασχόλησε συχνά την τοπική κοινωνία: οι παρατεταμένες διακοπές ρεύματος στο διάστημα 1918-1920, η απεργία του προσωπικού του το 1924, η αντίδραση για τους πένθιμα στολισμένους στύλους τα Χριστούγεννα του 1932 λόγω του θανάτου του ιδιοκτήτη, η μαζική τρίμηνη αποχή των Καρδιτσιωτών από τη χρήση ρεύματος σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις τιμολογιακές αυξήσεις, το 1933, ήταν ορισμένες από τις σημαντικότερες αφορμές.
Μέχρι τις παραμονές του β’ παγκοσμίου πολέμου, το εργοστάσιο λειτουργούσε μόνο νύχτα για λόγους οικονομίας. Η λειτουργία του τερματίστηκε το 1957, με την γενική λήξη όλων των ιδιωτικών αδειών εκμετάλλευσης ηλεκτρικού ρεύματος και την αναγκαστική εξαγορά του από τη ΔΕΗ. Από το 1965 επανήλθε στην κυριότητα του δήμου Καρδίτσας και τις δύο τελευταίες δεκαετίες η επανάχρησή του για πολιτιστικούς σκοπούς απασχολεί έντονα το δήμο Καρδίτσας.
Τζένη Σουλτανιά
